گرنگترین مانشێتەکان

چۆن رووبه‌رووى توندوتیژی و تیرۆر بینه‌وه‌؟

چۆن رووبه‌رووى توندوتیژی و تیرۆر بینه‌وه‌؟

د. موسه‌ننا ئه‌مین

دوێنێ 12 ى ئازارى 2017، کۆبوونەوەیەک بە ئامادەبوونی باڵوێزەکانی دەوڵەتانی عەرەبی ، بۆ گفتوگۆ لەسەر چۆنیەتی ڕووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی و تیرۆر ئه‌نجامدرا .

کۆبوونەوەکە بەسەرپەرشتی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی عێراق بە ئامادەبوونی سەرۆکی پەرلەمان و چەندین پەرلەمانتاریتر لە پەرلەمانی عێراق ئه‌نجامدرا.

لەکۆبوونەوەکە من دوو موداخەلەم پێشکەش کرد، کە ناوەرۆکی موداخەلەکە بریتی بوو لەم خاڵانەی خوارەوە:

1.کێشەی ئێمە هەر وەکوو محمد غەزالی ڕەحمەتی خوای لێبێت فەرموویەتی کێشەی هەڵە تێگەیشتن و هەڵە حوکمڕانیکردنە، کێشەکانمان لەدەوری ئەم دوو چەمکە کۆدەبنەوە، زۆر گرنگە ئێمە لەوە تێبگەین کەتیرۆر و توندوتیژی هۆکاری جیاوازی هەیە بۆ درووست بوونی.

هەر هۆکارێک لە هەر ژینگەیەکی دیاری کراودا بەشداری ئەکات لە درووست بوونی بەڕێژەیەکی دیاری کراو، گەر ئێمە بمانەوێت لەو دیاردەیە زانستییانە تێبگەین!.

ئەو هۆکارانەش بریتین لە فکری و ئایدۆلۆژی و بیروبۆچوونە توندڕەوەکــان کە پشت دەبەستن بە هەڵە تێگەیشتن و هەڵە ڕاڤەکردنی هەندێک لەدەقەکان.

بەشێکیتر بریتییە لەهۆکاری سیاسی کەخۆی ئەبینێتەوە لە نەبوونی دیموکراسییەت، بەتایبەت لەدەوڵەتانی عەرەبی ، وەنەبوونی حوکمڕانی تەندرووست، وە شکاندنی کەرامەتی هاوڵاتیان لەلایەن دەسەڵاتەوە، ئەشکەنجەو لێدان و کوشتنی خەڵک لە نێوو زیندانەکان ،

هەروەهـا بەهەدەردانی سامانی گشتی هاوڵاتیان و قورخکردنی، وەهەروەها نەهێشتنی ئازادی و دەمکوت کردنی ڕای ئازاد، کودەتا کردن لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردن و دەنگی هاوڵاتیان و دیموکراسییەت،

لەگەڵ ئەوانەشدا کۆمەڵێک هۆکاری سیاسی هەن کەدەبنە هۆی درووست بوونی توندوو تیژی و تیرۆر.

حوکومڕانەکانی خۆمان بەشێکیان خۆیان هۆکارن بۆ درووست بوونی ئەم توندوتیژییە، پاساو ئەدەن بەدەستەوە و هۆکار بۆ درووست بوونی ئەسازێت.

2. هۆکاری ئابووری یەکێکیترە لەو هۆکارانەی توندووتیژی و تیرۆر درووست دەکات،

برسی کردنی خەڵک و تەخشان و پەخشانی سامانی گشتی، کەمکردنەوەی کەرتی تایبەت و دەرفەتی کار بۆ هاوڵاتیان.

وە درووستکردنی بێ ئومێدی لەناو دڵی خەڵک و هاوڵاتی، بەتاڵەو بێکاری ... ئەمانەش بەشدارن بە ڕێژەیەک لەدرووستکردنی تیرۆر.

3. دابەشکردنی کۆمەڵگە بۆ چەند تیرەو مەزهەب و خێڵ و عەشیرەت و ئاینزاو دیدی جیاواز، ئەمانە بە هەڵاوێردن و ستەم لێکردن و گرتنەخۆی هەندێک و پشت کردنە هەندێکیتر ، پاساوی درووست بوونی تیرۆرە، ئەمانەو چەندین هۆکاریتر هەن بۆ درووست بوونی تیرۆر.

هەتاوەکوو کۆمەڵگەیەکی گەشەسەندوو و دیموکراسیەت و ئازادمان نەبێت تیرۆر کۆتایی نایەت، وەهەرکاتێک پرسە سیاسییەکانمان کردە پرسی ئەمنی تیرۆر زیاتر درووست دەبێت.


4. من لەو کۆبوونەوەیە داوام کرد دەستەواژەکان سیاسی نەکرێن، ئێمە ئەگەر سەرنج بدەین لەناو دەوڵەتانی عەرەبیدا کە شەڕی دەوڵەتێک دەکەن، هەندێ دەوڵەتیتر پشتیوانییان لێدەکات!

بۆیە بەسیاسی کردنی چەمکی تیرۆر و دەرکردنی لە واتا یاساییەکەی هەڵەیەکی زۆر گەورەیە.

بەنموونە ئەگەر سەیری [حزبوڵای لوبنان] بکەین ، یان سەیری [pkk] بکەین یان [ئیخوان موسلیمون] یان [حوسییەکانی یەمەن] یان [جەبهەی پۆلیتاریۆ]
لەمەغرب،وەچەندین گرووپ و ڕێکخراوو جەبهەیتر لەچەند وڵاتێک وەک پاڵەوان سەیردەکرێن، لەهەندێ وڵاتیتر وەک تیرۆریست سەیردەکرێن! ـ بەمەش دەوترێت بەسیاسی کردنی چەمکی تیرۆر..!! .

5. ئێمە ئەبێ کار لەسەر ئەوە بکەین، کەهەرچەندە جیاوازییەکانمان، دژ یەکەکانمان قوڵ بن، پێویستە ئەو مەبدەئە لەبیرنەکەین کەوا ئەم نیشتیمانە هی هەموو ڕۆڵەکانیەتی، وە پێویستە سەرباری هەموو جیاوازییەکانمان باوەشێکی گەرم درووست بکەین بۆ ڕۆڵەکانی ئەم نیشتیمانە، بۆ ئەوەی هیچ یەکیک لەوانە برسی کردن ئەشکەنجەو سزادان ، پشتگوێ خستن ، بێکار کردن، نەبێتە هۆکاری درووست بوونی تیرۆرو تۆقاندن.

6. تاکە ڕێگایەکیش کەچارەسەربێت بۆ ئەمانە تەنهاو تەنها ڕێگەی دایلۆگە و گفتووگۆو لێک تێگەیشتنە.

7. داوام کرد خۆمان بەدوور بگرین لە جەمسەرگری و هەرێمگەرایی و یەکلاییکردنەوەی قەزێی وڵاتانیتر و تێوەگلان لە شەڕێک کەهی ئێمە نیە.

8. هەموو ڕێگەکانی ڕوو بەڕوو بوونەوەی تیرۆر لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان، لەوپەڕی جەزائیرەوە تاکوو ئەگاتە ئەندەنوسیاو مالیزیا خاڵێکی هاوبەش هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆرو تۆقاندن، ئەویش ئەوەیە ڕێزگرتن وە هەماهەنگی کردن لەگەڵ هێزە میانڕەوەکان پێویست بووە، وە ئەوە هەرە گرنگ و پڕبایەخە کەوا توانیویەتی دەوری تەواوەتی بگێڕێت لە کەمکردنەوەو لەناوبردنی تیرۆرو تۆقاندن.

لەکۆتا ڕاپۆرتی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەریتانیاش ئاماژە بەوە دراوە کەوا هێزە میانڕەوەکان هۆکارێکی باش بوونە بۆ کەمکردنەوەو نەمانی کاریگەری زۆری تیرۆر لە سەر جیهان.

د. موسه‌ننا ئه‌مین
دكتۆرا له‌ فیكرى ئیسلامى
سه‌رۆكى فراكسیۆنى یه‌كگرتوو له‌ په‌رله‌مانى عێراق