توێژینەوەیه‌ك: ئافره‌تان لە مامەڵەکردن لەگەڵ ماندوێتیدا خۆڕاگرترن لە پیاوان

07/08/2022 - 19:17 بڵاوکراوەتەوە لە هه‌مه‌ڕه‌نگ

دیجیتاڵ میدیای سپێده‌

"نەرمی مامەڵەکردن لەگەڵ ماندوێتی و ماندوێتی بەپێی تەمەن و ڕەگەز دەگۆڕێت. " توێژینەوەیەک کە لەلایەن دامەزراوەی کیسلەرەوە ئەنجامدراوە ئەم پوختەیەی لە ئەنجامی توێژینەوەکانی ئەنجامدراوە لەلایەن تیمێکی سەر بەوەوە خستەڕوو، ئاماژەی بەوەدا کە ژنان توانای زیاتریان هەیە مامەڵە لەگەڵ دۆخێکی لەو شێوەیەدا بکەن لە چاو پیاوان؛ لەبەر هۆکارێک کە پەیوەندی بە چالاکی مێشکیانەوە هەیە.

توێژینەوەکە لەلایەن سەنتەری توێژینەوەی دامەزراوەی کیسلێره‌وه‌ ئه‌نجامدراوه‌ و لەلایەن زانایانی پزیشکی زانکۆی ویلایەتی نیوجرسی گلێن وایلی، ئاماندا برا سێستۆ، هێلین جێنۆڤا و جۆن دیلوکا ئەنجامدراوە، لەسەر بنەمای بەدواداچوونی وێنەگرتنی دەمارەکانی ژن و پیاوی تەمەن جیاواز و جیاوازی هەڵوێستیان لە مامەڵەکردندا بووە لەگەڵ حاڵەتەکانی ماندوێتی، بەپێی ماڵپەڕی Neuroscience.

ماڵپەڕەکە کە تایبەتە بە زانستی دەمار و توێژینەوەکانی تەندروستی دەروونی، ئاماژەی بەوە کردووە کە توێژینەوەکەى تیمەکەی کیسلەر یەکەم توێژینەوەیە کە بە وردی دەستیان بە کاریگەرییەکانی ڕەگەز و تەمەن لەسەر هەر حاڵەتێکی ماندوێتی گه‌یشتوه‌، هەروەها جیاوازییەکانی ئەم کاریگەرییانە لە چالاکییەکانی مێشکدا خستوه‌ته‌ڕوو.

توێژینەوەکە پێوەرێکی بۆ 'دۆخی فشار' پێشکەش کردووە بە پشتبەستن بە ئەزموونی دەستبەجێی تاکێک لە مامەڵەکردن لەگەڵ ماندوێتی لە کاتی تاقیکردنەوەکەدا، توێژەران زانیارییان لە ٤٣ ژن و پیاوی تەندروست کۆکردەوە، کە تەمەنیان لە نێوان ٢٠ بۆ ٦٣ ساڵدایە.

تاقیکردنەوەکە لەسەر بنەمای خستنەڕووی ژن و پیاو بوو بە ئەرکێکی سترێسی دەروونی لە سەنتەری کیسلێر رۆکۆ ئۆرتێنسیۆ بۆ وێنەگرتنی دەمار، کە دامەزراوەیەکی تایبەتمەندە و تەنها تایبەتە بە توێژینەوەکانی چاکسازی.

دکتۆر وایلی لە لێدوانێکدا لەسەر دەرەنجامەکانی توێژینەوەکە وتی: داتاکانی وێنەگرتنی دەمارەکانمان دەریدەخەن کە ڕۆڵی ناوچەکانی پێشەوەی ناوەڕاستی مێشک لەگەڵ تەمەندا دەگۆڕێت و ڕەنگە کەسانی گەنجتر ئەم ناوچانە بەکاربهێنن بۆ بەرەنگاربوونەوەی ماندوێتی، بەڵام لە کەسانی بەتەمەندا ئەمە وانییە. جگە لەوەش ئەم دۆزینەوانە ئەوە پیشان دەدەن کە ژنان خۆڕاگری زیاتر نیشان دەدەن کاتێک ڕووبەڕووی ئەرکێکی سترێساوی دەبنەوە”.

وایلی پێیوابوو کە ئەم توێژینەوەیە، "هەنگاوێکی یەکەمی گرنگە بۆ ڕوونکردنەوەی پەیوەندی گۆڕانکارییەکان لە مامەڵەکردن لەگەڵ ماندوێتی و ماندوێتی و پەیوەندییەکانیان بە چالاکییەکانی مێشکەوە"، ئاماژەی بەوەشکردووە کە "هەردوو تەمەن و ڕەگەز بە ڕوونی کاریگەرییان لەسەر ئەو پەیوەندییە هەیە".

سەنتەری توێژینەوەی دامەزراوەی کیسلێر پارەی ئەو بەرنامانەی توێژینەوە دەدات کە بۆ باشترکردنی کارکردنی تەندروستی و کوالیتی ژیان بۆ ئەو کەسانە داڕێژراون کە نەخۆشی بڕبڕەی پشت یان جەڵتەی مێشکیان هەیە.